Page 75 - Liselerde Bilim Uygulamaları

Hidroelektrik Enerjisi Nedir 4. Med-Cezir Hidroelektrik Santraller
15 Okyanuslarda meydana gelen gel-git olayından
Hidroelektrik enerjisi akan sudan yararlanmak yararlanılarak elektrik enerjisi üreten santrallerdir.
suretiyle elektrik enerjisinin üretilmesi anlamına ge- Ülkemiz, gel-git enerjisi bakımından uygun değildir.
lir. Jeotermal enerji, biyokütle enerjisi, rüzgâr ener- Ancak dünyada uygulamaları vardır. Örneğin; Fran-
jisi ve güneş enerjisi gibi hidroelektrik enerjisi de sa’nın, Atlantik sahilinde her biri 10 mW gücünde 24
yenilenebilir, sürdürülebilir bir enerji kaynağıdır. Bu adet santrali vardı.
kapsamda HES adı verilen hidroelektrik santraller
kurulur. 5. Depresiyon Hidroelektrik Santraller
Denizden alçakta olan çöllerde veya denize kıyısı
Doğal veya yapay olarak belli bir seviye kazanmış olan çok sıcak bölgelerde, suyun fazla buharlaşma-
su, daha düşük seviyedeki türbinlere iletilir, türbin sından yararlanılarak elektrik üreten santrallerdir.
çarklarına büyük bir hızla çarpan su, türbin milini
döndürür ve dolayısıyla jeneratörü çalıştırır ve elekt- Hidroelektrik Santrallerin Kullanım Alanları Ne-
rik üretilmiş olur. Bu dönüşümün yapıldığı tesislere lerdir?
genel ismiyle hidroelektrik santral denir.
Esas kullanım amacı olarak fosil yakıtların yerine
Hidroelektrik Santrallerin Sınıflandırılması elektrik enerjisi için değerlendirilir.
• Kurulu Gücüne Göre Köylerde kırsal kesimlerde
• Baraj Gövdesine Göre Tarım alanında sulama için kullanılır.
• Santral Binasının Konumuna Göre Su gücü ile kurulmuş olan değirmenler sayesinde
• Depolanış Şekline Göre tahıl öğütülmek suretiyle un elde edilir.
• Ulusal Elektrik Sisteminin İhtiyacını Karşıla- Endüstriyel alanlarda, sanayi bölgelerinde değer-
masına Göre lendirilir.
• Düşülerine Göre Kömür petrol ve doğalgaz enerji kaynaklarının
yavaş yavaş tükenmesiyle, enerji takviyesi olarak
Hidroelektrik Santrali Çeşitleri kullanılır.

1. Akarsu Tipi (Barajsız) Hidroelektrik Santral- Hidroelektrik Santrallerde Nasıl Elektrik Üretilir?
ler ; Elektrik üretmek için baraj yapılmaz. Akarsu,
bir kanal veya tünele alınarak belli bir meyil kazan- 1830 yılında Micheal FARADAY farklı kutuplar-
dırılır. Türbin ise bir köprü gibi kanalın üzerine ku- daki mıknatısların arasındaki oluşan manyetik alan
rulur. Barajsız hidroelektrik santrallerin kurulacağı içerisinde sarılmış tellerin hareket ettirildiğinde ge-
akarsuyun, türbin milini çevirebilecek potansiyele rilim oluşturduğunu keşfetti. Bu keşifle günümüzde
ve yıllık debisinin asgari elektrik üretimine yetecek kullandığımız jeneratörler ve elektrik motorları or-
kadar olması gerekir. Ülkemizde Dicle Nehri Botan tayı çıkmış oldu. Jeneratörler ve elektrik motorları
kolu üzerinde bu tarz bir sistem bulunmaktadır. birbirine çok benzerler. Sadece enerjiyi dönüştürme
yönleri farklıdır. Yani elektrik motorlarına elektrik
2. Depo Tipi (Barajlı) Hidroelektrik Santraller vererek mekanik enerji elde edilir. Jeneratörlerde ise
Akarsu üzerine barajlar yapılarak önce büyükçe mekanik enerji verilerek elektrik enerjisi elde edilir.
bir yapay göl meydana getirilir ve burada su birik-
tirilir. Bu suyun belli bir potansiyel enerjisi vardır. Hidroelektrik santrallerinde elektrik üretebil-
Dolayısıyla, kurak geçen yıllarda bile bu tip hidroe- mesi için tribün çarklarını döndürebilecek kuvvette
lektrik santrallerde elektrik üretilebilir. Dünyada en bir basınç elde etmemiz gerekir. Bunun için suyun
yaygın kullanılan hidroelektrik santral çeşididir. akışını durdurabilecek ve bu suyu depolayabilecek
bir duvar inşa edilmesi gerekmektedir. Bu duvarlara
3. Pompaj tipi hidroelektrik santraller Kurulan gövde adı verilir. Gövdenin gerisinde depoladığımız
barajların alt kısmında ikinci bir su rezervuarı olarak su bir rezervuar oluşturur. Rezervuardaki su tribüne
pompalama tesisleri kurulur. Pompalama tesisleri su göre belirli bir yükseklikte olmalı ki suyun potansi-
tutma tesisleri ile büyük benzerlikler gösterir. İleriki yel enerjisi de büyük olsun. Depoladığımız bu suyun
zamanlarda kullanılmak üzere depolanan su gerek rezervuar yüzeyine göre daha alçakta olan santralin
duyulduğunda üst rezervuara pompalanabilir tribününe ulaşması sağlanır. Böylece rezervuardaki

TEMMUZ 2025 ORDU 75