Page 71 - Liselerde Bilim Uygulamaları

1. Jeotermal Enerji Nedir? 4. Jeotermal Enerji Santrali Türleri

Jeotermal enerji, kelime anlamıyla “yer ısısı” de- Jeotermal enerji santralleri, yer altındaki rezer-
mek. Yani, yerkabuğunun derinliklerinde, gezegeni- vuarların sıcaklığına ve basınca göre değişik tekno-
mizin oluşumundan kalan ısı ve radyoaktif element- lojiler kullanır.
lerin bozulması sonucu sürekli üretilen bir enerji
türüdür (U.S. Energy Information Administration Kuru Buhar Santralleri: Bu, en eski ve basit tek-
[EIA], t.y.). Bu ısı, yeraltı sularını ısıtarak sıcak su ve noloji. Yer altından doğrudan kuru buhar çıkar ve bu
buhar rezervuarları oluşturuyor. Kısacası, jeotermal buhar, türbinleri döndürür. Hatta dünyadaki ilk jeo-
enerji, bu sıcak su ve buhardan yararlanarak elde termal santral olan Larderello (İtalya) ve The Gey-
edilen bir yenilenebilir enerji kaynağı. sers (ABD) bu tip santrallerdir.

2. Jeotermal Enerjinin Doğrudan Kullanım Alan- Flaş Buhar Santralleri: Bunlar, en yaygın kullanı-
ları lan türler arasında. Yüksek basınçlı sıcak su yüzeye
çıkarıldığında, aniden basıncın düşmesiyle buharla-
Jeotermal enerjinin elektrik üretimi dışındaki şır ( “flaş” diyoruz). Bu oluşan buhar, türbinleri ça-
kullanım alanları oldukça geniş. Bunlar, enerji ve- lıştırır. Artan sıcak su tekrar flaşlanabilir ya da ikili
rimliliği açısından da önemli: çevrim sistemlerinde kullanılabilir.

Bölgesel Isıtma Sistemleri: İzlanda gibi yerlerde, İkili Çevrim (Binary Cycle) Santralleri: Genelde
jeotermal sıcak su ile konutlar ve iş yerleri ısıtılıyor. daha düşük sıcaklıktaki (100-175°C) jeotermal kay-
Seracılık: Sera ısıtmasında kullanılarak yıl boyun- naklar için uygundur. Burada, jeotermal akışkan,
ca tarımsal üretim yapılmasını sağlıyor. Endüstri- kaynama noktası daha düşük olan ikincil bir akışka-
yel Üretim: Gıda işleme, kâğıt, tekstil ve kimya en- nı (mesela izobütan) ısı eşanjöründe buharlaştırarak
düstrilerinde proses ısısı olarak kullanılıyor. Termal türbini döndürür. Bu sistem kapalıdır, çünkü jeoter-
Turizm ve Kaplıcalar: Kaplıcalar, jeotermal suların mal akışkan yer altına geri basılır ve emisyonları da
tedavi edici özelliklerinden yararlanıyor. Balık Çift- oldukça düşüktür (National Renewable Energy La-
likleri (Akuakültür): Su sıcaklığının kontrol edilmesi boratory [NREL], t.y.).
gereken balık yetiştiriciliğinde ideal bir çözüm. Kar
Eritme: Yollarda ve havaalanı pistlerinde kar ve bu- 5. Jeotermal Enerjinin Avantajları
zun eritilmesinde kullanılıyor. Kurutma İşlemleri:
Tarım ürünleri ve endüstriyel malzemelerin kuru- Sürdürülebilirlik ve Yenilenebilirlik: Doğru yöne-
tulmasında da yer alıyor. tildiğinde, yer altındaki ısı sürekli olarak yenilenir ve
bu, yüzlerce yıl boyunca enerji sağlama potansiye-
3. Jeotermal Enerji İstasyonlarının Çalışma Pren- line sahiptir.Sürekli Enerji Üretimi: Diğer yenilene-
sibi bilir kaynakların aksine (güneş ve rüzgar gibi), hava
koşullarından etkilenmeden 7/24 kesintisiz enerji
Jeotermal enerji santralleri, genel olarak dört ana üretebilir. Kapasite faktörü, 95 gibi yüksek değerler
adımda çalışıyor: ulaşabiliyor (GEA, 2021).

Keşif ve Sondaj: Potansiyel alanlar jeofizik etüt- Düşük Karbon Emisyonu: İkili çevrim santralleri
lerle belirlenir. Sonra, sıcak su veya buhar rezervu- neredeyse sıfır emisyonla çalışır. Fosil yakıtlarla kar-
arına ulaşmak için kuyu açılır. Akışkan Çıkarımı: şılaştırıldığında sera gazı salınımı çok daha düşük-
Yeraltındaki sıcak su veya buhar, üretim kuyuları tür.
aracılığıyla yeryüzüne çıkarılır. Enerji Dönüşümü:
Yeryüzüne çıkarılan sıcak akışkan, türbinleri dön- Ekonomik Faydalar: Yakıt maliyeti yok, bu da iş-
dürerek elektrik enerjisine dönüşüyor. Geri Basım letme maliyetlerini düşürüyor. Ayrıca yerel ekono-
(Re-enjeksiyon): Kullanılan akışkan, re-enjeksiyon miyi canlandırır, istihdam yaratır ve enerji ithalatına
kuyularıyla tekrar yeraltına basılır. Bu, sistemin sür- bağımlılığı azaltarak güvenliği artırır.
dürülebilirliğini sağlıyor.

TEMMUZ 2025 ORDU 71