Page 85 - Liselerde Bilim Uygulamaları

rakların uzun süre elimizde kalması ve her yönüyle Yinaloğulları (1098- 1183), Harput’ta Çubukoğulları
Türk vatanı olması amacıyla iskân politikası da ba- (1085-1113), Hasankeyf, Mardin, Harput merkez ol-
şarılı bir şekilde uygulanmıştır. İskân Politikası ile mak üzere Diyarbakır ve Mardin yöresinde Artuklu-
adeta bir taşla birçok kuş vurulmuştur. Öncelikli lar (1102- 1409) adları ile çeşitli beylikler kurulmuş
olarak ele geçirilen topraklara Orta Asya’dan göç ge- ve Anadolu’nun Türk yurdu olmasında büyük bir
lip Anadolu’da kendine yer arayan Türkmen nüfus misyon üstlenmişlerdir.
yerleştirilerek buradaki Türk Müslüman nüfus art-
tırılmaya çalışılmıştır. Ayrıca göçebe Türkmenlerin Anadolu’ya gelen Türkmenler, burayı bayındır
yerleşik hayata geçirilerek şehir hayatında ekonomi- hale getirebilmek adına çok büyük imar çalışmala-
de, ticarette, eğitimde, sağlıkta, mimaride her alan- rı gerçekleştirmişlerdir. Böylelikle bir taraftan iskân
da etkili olmaları sağlanmıştır. Bir devlet politikası hareketleri, diğer taraftan da fethedilen ya da yeni
olarak uygulana iskân siyaseti aslında nüfus yönetim kurulan şehirlerde Selçuklu hükümdarları, devlet
politikasıdır. Nüfuslarının enerjisini doğru kanalize adamları ve Anadolu’da beyliklerin başında bulunan
edemeyen devletler çabuk yıkılmışlardır. Maveraün- beyler tarafından çok sayıda vakıf, cami, mescit, çeş-
nehir ve Horasan üzerinden dalga dalga Anadolu’ya me, köprü, medrese, han, hamam vb. sosyal, kültürel
akan insan ve beraberlerindeki hayvan seli kendi ha- ve mimari eser yaptırılarak Anadolu’nun Türkleşme-
line bırakılsaydı kargaşa çıkar ve bu boylar birbirleri sinde rol oynamışlardır.
ile mücadeleye girişirlerdi. Yani hikâye başlamadan
bitebilirdi. Oysa Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu XI. yüzyılın batılı yazarları ve bilim adamları
ve Osmanlı Devleti bu göç selini İskân politikası sa- Anadolu’yu “efsane zenginlikler diyarı” olarak an-
yesinde iyi yönetmiş ve bundan faydalanmıştır. Her latmışlardır. XI. yüzyıldan itibaren Anadolu top-
göç gelen boya özellikle düşman sınırlarında uçlarda rakları, siyasi ve sosyal açıdan önemli değişiklik-
(suğur) yeni bir yurt, yeni bir istikamet vererek hem lere sahne olamaya başlamış, bölgeye gelen yoğun
bu nüfustan faydalanmış hem de Bizans üzerinde Türkmen göçüne Horasan ve Orta Asya’dan gelen
baskı kurmuştur. yeni göç dalgaları da katılmıştır. 1071 Malazgirt Za-
1243 Kösedağ savaşı yenilgisiyle Anadolu Selçuk- feri ile Anadolu’ya gelen Türkmen göç dalgası daha
lu Devleti dağılma dönemine girmiştir. Bu dönemde da hızlanmıştır. Zaferin kazanılmasında önemli rol
Güney göç yolundan gelen göçler Moğol istilası ile alan Türkmen Beyleri, Anadolu’nun Türkleşmesi
yeniden artmaya başlamıştır. Asya’yı terk eden Türk- ve İslamlaşması noktasında bu misyonu üstlendiler.
lerin coğrafyasında hızlı bir şekilde güçlenen Moğol- İki asır boyunca bu beylikler bulundukları bölgelere
lar batıya Anadolu’ya yönelince Moğollardan kaçan hâkim olmuş ve bölgenin kaderini tayin etmişlerdir.
Türkler yeniden Anadolu’ya akın etmişlerdir. İşte bu Beyliklerin kendi aralarında kurdukları dayanışma
ikinci göç dalgasını da Osmanlılar Balkanlara yerleş- ile Bizans’a, Haçlılara ve Gürcülere karşı bulunduk-
tirerek hem Anadolu’nun karışmasını engellemişler ları bölgeleri savundular. Beylikler hâkim oldukları
hem de Balkanların Türkleşmesini sağlamışlardır. yerlerde cami, medrese, çarşı, yol, kervansaray, ima-
ret, zaviye, hamam ve kümbetler inşa ettirerek Ana-
Türk Beyliklerinin Türk Kültürünün Anadolu’ya dolu’ya Türk mührünü yerleştirmişlerdir.
Hakim Olmasındaki Etkileri
İlk Türk beyliklerinden sonra Anadolu Selçuklu
1071 Malazgirt Zaferinden sonra Sultan Alpars- Devleti tüm Anadolu’ya hâkim oldu. Ancak 1243
lan savaşa katılmış yakın komutanlarını Anado- Kösedağ savaşında Moğollara yenilerek yıkılma dö-
lu’nun fethiyle görevlendirdi. Her komutana farklı nemine girdi. Bu dönemde beylikler yeniden tarih
bir fetih bölgesi verdi. “fethedilen yer fethedenindir” sahnesine çıktılar. İkinci beylikler dönemi dediğimiz
töresine uygun olarak Anadolu fethini hızlandırdı. bu dönemde Karamanoğulları, Osmanoğulları, Can-
Zaferden hemen sonra özellikle Anadolu’nun doğu daroğulları gibi güçlü beylikler kuruldu. Her beylik
bölgelerinde ilk beylikler dediğimiz Beylikler kurul- kendi bölgesine sahip çıkarak gerek Bizans’a gerekse
du. Erzurum ve çevresinde Saltuklular (1072-1202), Haçlılara karşı Anadolu’yu savundu halkı korudu.
Ahlat ve Batı Azerbaycan’da Ahlatşahlar (Sökme-
noğluları) (1110-1207), Erzincan ve Divriği çevre- Gerek birinci gerekse ikinci beylikler Anadolu’ya
sinde Mengücekliler (1080-1228), Orta ve Kuzey Türk -İslam mührünü vuracak Camiler, külliyeler,
Anadolu’da Danişmendliler (1080-1178), Bitlis ve medreseler, darüşşifalar, kervansaraylar, hanlar, ha-
Erzen’de Dilmaçoğulları (1084-1393), Diyarbakır’da mamlar, köprüler, imarethaneler, kütüphaneler ka-

TEMMUZ 2025 ORDU 85